Odia Sahityara Itihasa (1803-1920)

ଡକ୍ଟର ନଟବର ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ “ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ (୧୮୦୩-୧୯୨୦)” ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ସ୍ମାରକୀ ଏବଂ ବ୍ୟାପକ ଐତିହାସିକ ବର୍ଣ୍ଣନା। ୧୯୬୪ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପିଏଚଡି ଥିସିସ୍ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଏହି ପୁସ୍ତକ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ୨୦ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବରେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ। ଏହି କୃତିକୁ ଯାହା ପୃଥକ କରେ ତାହା ହେଉଛି ସାହିତ୍ୟିକ ଇତିହାସ ପ୍ରତି ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କ ଅଭିନବ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ। ସେ କେବଳ ସାହିତ୍ୟିକ ପାଠ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି ନାହିଁ ବରଂ ଯୁଗର ଜଟିଳ ସାହିତ୍ୟିକ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ ଆଲୋକିତ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରଶାସନିକ ରିପୋର୍ଟ, ନୀତିଗତ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟ, ମିଶନାରୀ ଟ୍ରାକ୍ଟ ଏବଂ ସ୍କୁଲ ପରୀକ୍ଷା ପ୍ରଶ୍ନ ଭଳି ଅଣ-ସାହିତ୍ୟିକ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ବାହ୍ୟ କାରଣଗୁଡ଼ିକ ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ନୂତନ ପାଠକ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା ଏବଂ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ବିକାଶକୁ ଆକାର ଦେଇଥିଲା।ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତି ଏବଂ ରାଧାନାଥ ରାୟଙ୍କ ପରି ପ୍ରମୁଖ ଓଡ଼ିଆ ଲେଖକଙ୍କ କୃତିର ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ବିଶେଷ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ସେନାପତିଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ ଉପରେ ସାମନ୍ତରାୟଙ୍କ ଅଧ୍ୟୟନ, ସେହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜରେ ସାମାଜିକ ପରିବର୍ତ୍ତନଗୁଡ଼ିକୁ କିପରି କଏଦ କରିଥିଲା ତାହା ଉପରେ ଗଭୀର ଖୋଳତାଡ଼ କରେ।ମୂଳତଃ, “ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଇତିହାସ (୧୮୦୩-୧୯୨୦)” ଏକ ଅଗ୍ରଣୀ କୃତି ଯାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟେସନ୍ ଏବଂ ବସ୍ତୁନିଷ୍ଠ ବିଶ୍ଳେଷଣକୁ ମିଶ୍ରଣ କରେ, ଯାହା ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଇତିହାସର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସମୟର ଏକ ମୌଳିକ ଏବଂ ସମାଲୋଚନାମୂଳକ ଭାବରେ ପ୍ରଶଂସିତ ବୁଝାମଣା ପ୍ରଦାନ କରେ।
“Odia Sahityara Itihasa (1803-1920)” by Dr. Natabara Samantaray is a monumental and comprehensive historical account of Odia literature. Published in 1964 and based on his Ph.D. thesis, this book meticulously explores the evolution and significant works of Odia literature during a crucial period, from the early 19th century to the early 20th century.What sets this work apart is Samantaray’s innovative approach to literary history. He doesn’t solely rely on literary texts but also employs seemingly non-literary sources like administrative reports, policy documents, missionary tracts, and even school examination questions to illuminate the complex literary changes of the era. He demonstrates how these external factors influenced the education system, fostered a new readership, and shaped the development of modern Odia literature.The book is particularly noted for its insightful analysis of the works of prominent Odia authors like Fakir Mohan Senapati and Radhanath Ray. Samantaray’s study of Senapati’s novels, for instance, delves into how they captured the social transformations in Odia society during that period.Essentially, “Odia Sahityara Itihasa (1803-1920)” is a pioneering work that blends meticulous documentation with objective analysis, providing a foundational and critically acclaimed understanding of a pivotal period in Odia literary history.