Mamu

“ମାମୁ” (ମାମୁ), ଫକୀର ମୋହନ ସେନାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଜନକ ଭାବରେ ବିବେଚନା କରାଯାଏ। ୧୯୧୩ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ, ଏହା ତାଙ୍କର ତୃତୀୟ ଉପନ୍ୟାସ ଏବଂ ୧୯ଶ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଶେଷ ଭାଗ (ପ୍ରାୟ ୧୮୪୦-୧୮୮୦) ମଧ୍ୟରେ ଓଡ଼ିଆ ସମାଜର ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଚିତ୍ରଣ। ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ଅର୍ଥନୈତିକ ଶୋଷଣ, କପଟତା, ଈର୍ଷା ଏବଂ ଲୋଭୀ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାବାଳକ ନିର୍ଭରଶୀଳଙ୍କ ପ୍ରତି ଅମାନବୀୟ ବ୍ୟବହାରର ବିଷୟବସ୍ତୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ। ଏହା ଉପନିବେଶବାଦ ସମୟରେ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିସ୍ଥିତିର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରେ, ବିଶେଷକରି କ୍ଷୁଦ୍ର ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ଏବଂ କିରାଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନୂତନ ଶ୍ରେଣୀର ଶୋଷକଙ୍କ ଉତ୍ଥାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ। ଯଦିଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାହାଣୀର ବିବରଣୀ ସଂକ୍ଷେପରେ ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, “ମାମୁ” ସାଧାରଣତଃ ନାମୀ ଚରିତ୍ର, ଜଣେ “କାକା” ଏବଂ ପାରିବାରିକ ବିବାଦରୁ ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ, ବିଶେଷକରି ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ଉତ୍ତରାଧିକାର ସମ୍ପର୍କିତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚାରିପାଖରେ ଘୂରିଥାଏ। ଏହା ଏପରି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସହିତ ହେଉଥିବା ନୈତିକ ଅବକ୍ଷୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଏବଂ ନିଃସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବାର ଉଦାହରଣଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍ରଣ କରେ। ସେନାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାସ୍ତବବାଦୀ ଚିତ୍ରଣ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରଗୁଡ଼ିକର ନିପୁଣ ବ୍ୟବହାର ଏବଂ କଥନୀୟ ଓଡ଼ିଆ, ସଂସ୍କୃତ, ପାର୍ସୀ-ଆରବୀ ଏବଂ ଇଂରାଜୀ ଶବ୍ଦର ଏକ ଅନନ୍ୟ ମିଶ୍ରଣ ଏହାକୁ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାବରେ ସ୍ଥାୟୀ ଆକର୍ଷଣରେ ଅବଦାନ ରଖିଛି।